Eyrbyggja saga

Stundum get ég verið svo uppskrúfaður og leiðinlegur að það er gott á mig þegar allt springur framan í mig. Til dæmis þessi tilgerðarlega árlega hefð mín að hlusta á Íslendingasögu á þessum árstíma þegar að mestu vetrarhörkurnar geysa. Þetta var, held ég, fjórða árið af þessari hefð og nú var það Eyrbyggja.

Þetta fór allt saman fyrir ofan garð og neðan hjá mér, ég náði engu samhengi, vissi aldrei hver var að drepa hvern og út af hverju. Rétt í lokin að maður næði draugasögunni um Glæsi.

Meðalgreindur maður, eins og ég, á að þekkja sín mörk. Eyrbyggja virkaði ekki.

Ríkisfang: Ekkert eftir Sigríði Víðis Jónsdóttur

Fyrir ári síðan þá lagðist ég í smá grúsk um flóttamenn og fólk í álíka stöðu á Íslandi í samanburði við „löndin sem við berum okkur helst saman við“. Bráðabirgðaniðurstaða mín var þessi:

Samkvæmt tölum frá Flóttamannastofnun SÞ sem sagðar eru frá því í ársbyrjun 2010 voru flóttamenn á Íslandi 62 og á landinu voru 22 hælisleitendur. Við þetta bætast 133 einstaklingar án ríkisfangs. Hér var því um 217 einstaklinga að ræða í heild.

Talan er allnokkuð hærri hjá frændum okkar Svíum. Þar eru flóttamenn sagðir 81.356 talsins, samkvæmt sömu heimild, hælisleitendur 18.953 og fólk án ríkisfangs 7.758. Alls 108.067.

Ég elska þig stormur eftir Guðjón Friðriksson

Ég byrjaði með hálfum huga að hlusta á ævisögu Hannesar Hafstein sem ég var búinn að vera með inni á gadgetinu mínu í einhver tvö ár án þess að hafa hreyft við því.

Og þetta kom skemmtilega á óvart. Prýðilegasta ævisaga hjá Guðjóni Friðrikssyni en þó var það aðallega viðfangsefnið sem kom skemmtilega á óvart. Hannes þekkti ég svo sem ekkert í þaula en einhvern veginn hefur maður alltaf haft það á tilfinningunni að þetta hafi verið einhver svona uppblásinn karlfauskur af íhaldssortinni. Kannski fordómarnir hafi helgast af því hverjir hafa dáð hann og dýrkað gegnum tíðina sem hafa aðallega verið einhverjir svona útbelgdir karlpungar í Sjálfstæðisflokknum.

Sjálfstæð þjóð eftir Eirík Bergmann Einarsson

Þjóðernisstefna og sjálfsmynd þjóða (ef hún er til) hafa um nokkuð langt skeið verið meðal minna helstu áhugaefna innan félags- og hugvísinda. Ég hef m.a. reynt að komast yfir sem mest sem skrifað hefur verið um þennan málaflokk á Íslandi til að skýra frá íslenskri hlið þessara mála allra og yfirleitt kemst maður að einhverju nýju og áhugaverðu við slíkan lestur.

Á undanförnum árum hefur farið fram heilmikil endurskoðun á fyrri viðhorfum hvað varðar íslenska sögu og sjálfsmynd. Íslenska þjóðríkið eftir Guðmund Hálfdanarson frá 2001 hefur þar ákveðna lykilstöðu en einnig má nefna önnur markverð rit, eins og Understanding Nationalism, doktorsritgerð Birgis Hermannssonar frá 2005 (Birgir mætti endilega fara að gera eitthvað í því að gera þær niðurstöður sínar aðgengilegri almenningi, ritgerðin er enn óútgefin í almennri útgáfu) og svo má nefna safnritin Þjóðerni í þúsund ár? frá 2003 og Uppbrot hugmyndakerfis frá 2008. Fleiri mætti líka týna til af nýlegum dæmum sem koma inn á þessa sömu endurskoðun út frá ýmsum fræðasviðum, s.s. í rannsóknum Jóns Ólafssonar, Ragnheiðar Kristjánsdóttur, Bjarka Valtýssonar, Sigríðar Matthíasdóttur, Vals Ingimundarsonar og Eiríks Bergmanns Einarssonar.

Pompeji bakom ruinerna eftir Hans Furuhagen

Setti þessi alþýðufræði um Pompeii inn á tölvuna mína á einni ferða minna á borgarbókasafnið í Malmö. Frekar nördaleg hlustun en bara fín. Hæfir vel nörd eins og mér.

Konur eftir Steinar Braga

Í vikunni heyrði ég dúettinn í Kiljunni halda því fram að þessi bókajól væru líklega þau bestu langalengi. Einhvern veginn finnst mér ég hafa heyrt þetta áður, jafnvel svo gott sem árlega.

Þegar maður hefur fylgst grannt með íslenskri bókmenntaumræðu um nokkuð skeið þá rennur það alltaf betur og betur upp fyrir manni hvað það virðast mörg tímalaus snilldarverk og instant klassíkur koma út á Íslandi á hverju ári. Einhvern tíma hélt maður að fullt hús í stjörnugjöf væri bara gefið fyrir nánast fullkomin listaverk en því er nú sallað á fjölda bóka ár hvert og manni virðist sem að minnsta kosti helmingur þeirra bóka sem út koma í hverju jólabókaflóði fái þá dóma að um mikið gæðaverk sé að ræða. Vonandi fyrirgefst mér neikvæðnin, en ég fullyrði það hreinlega að hér sé um að ræða óðaverðbólgu í stjörnugjöf – íslenskar bókmenntir eru sumar ágætar en snilldarverkin skipta, vægast sagt, ekki tugum ár hvert. Svo mikið er víst.

Ég segi þetta vegna þess að ég er nýbúinn með Konur eftir Steinar Braga sem hlaðin var gríðarlegu lofi í flóðinu 2008 og mánuðina eftir það. Lestur er auðvitað persónubundin upplifun en ég kemst sjálfur ekki að annarri niðurstöðu en að allt í kringum þessa bók hafi líklega á sínum tíma verið dálítið hæp.

The Catcher in the Rye eftir J.D. Salinger

Ég hlustaði á bókmenntaþátt um daginn þar sem var verið að fagna 60 ára afmæli þessarar klassísku bókar sem ég átti alltaf eftir að lesa. Nú er ég búinn að bæta úr því.

Þetta er bók sem stendur fyllilega undir nafninu klassík. Frábær og tímalaus snilld um vanda þess að vera unglingur, vel skrifuð og frábærleg skemmtileg. Ekkert meira um það að segja, svo sem.

Afleggjarinn eftir Auði Övu Ólafsdóttur

Afleggjarinn hefur lengi beðið eftir mér uppi í bókahillu, ég hef verið staðráðinn í að lesa hana en bara vantað réttu stundina til þess.

Þetta er bók sem fyrst og fremst hefur spurst vel út, ekki bara á Íslandi, heldur víða um lönd. Það er engin furða. Þetta er skáldsaga sem hefur sig yfir margan íslenskan skáldskap sem aldrei getur talað um annað en lóna í eigin nafla. Jú, og hneykslast á góðærinu – nóta bene, eftir á…

Dét, Svend mener, er… eftir Hans Mortensen

Alltaf er hann sívirkur áhugi minn á norrænni pólitík og ævisögum og viðtalsbókum við þessa helstu pólitíkusa, bæði þá og nú.

Svend Auken, danski sósíaldemókratinn, er vafalaust meðal þeirra stærstu síðustu áratugina hjá dönsku sossunum. Hann tilheyrði kvartettinum sem deildi og drottnaði í flokknum í tuttugu ár, frá því að Anker Jørgensen hætti 1987 og allt fram á fyrstu ár 21. aldarinnar. Hinir í kvartettinum voru Ritt Bjerregaard, Poul Nyrup Rasmussen og Mogens Lykketoft.

Svend Auken dó úr krabbameini 2009 og þessi viðtalsbók var gefin út að honum látnum og vinnan við hana stóð þegar ljóst var í hvað stefndi. Þetta er þó engin uppgjörsbók beinlínis en það er þó farið ansi vítt yfir sviðið og það er þarna ansi hreint mikilsvert og góð greining viðmælandans á eigin hlutverki og sögu í pólitíkinni og eiginlega enn betri greining á hlutverki og sögu danskra sósíaldemókrata, stundum sett í samhengi við sósíaldemókrata annars staðar í heiminum, einkum í Skandinavíu.

Maður er eiginlega sammála öllu því góða sem frá Auken kemur í þessari bók, þó auðvitað ekki öllu. Hann minnist t.d. varla orði á kvenréttindabaráttu. Þetta er fínt testamenti fyrir alla sem hafa áhuga á stjórnmálum og stjórnmálasögu Danmerkur og Norðurlanda og góð greining á sósíaldemókratismanum og þeim pragmatisma sem sú stefna aðhyllist þar sem ávallt skal finna jafnvægið milli sósíalískra og kapítalískra gilda.

Mjög fín bók.

Freedom eftir Jonathan Franzen

Ætli Freedom sé ekki einhver umtalaðasta skáldsaga síðustu missera á heimsvísu? Nógu mikið hefur maður alla vega heyrt um að þetta sé ein af þessum ,,Great American Novels”, hvað Franzen komst einn fárra rithöfunda á forsíðu TIME út af henni og að Obama hafi tekið hana með sér í sumarfríið sitt áður en hún kom út á almennan markað. Heilu bókmenntaþættirnir hafa helgað dagskrá sína bókinni og mikil greining hefur átt sér stað á efni hennar. Franzen á að vera nýi Steinbeck eða Faulkner og ég veit ekki hvað og hvað.

Þess vegna verður maður auðvitað forvitinn og þess vegna varð hún fyrir valinu þegar mig vantaði lesefni í Zagreb í sumar og labbaði inn í afar fína bókabúð með fullt af bókmenntum á ensku (ég er nefnilega svo voðalega slakur í króatísku).

Ég hóf strax maraþonlestur og var búinn með á annað hundrað síður á fyrsta degi. Svo lenti hún úti í horni um skeið en síðan hef ég gripið til hennar af og til og að lokum hespað henni af sem náttborðsbók undanfarinn mánuðinn eða svo.

Jelved eftir Erik Holstein

Marianne Jelved er um margt merkilegur pólitíkus. Við fyrstu sýn virðist hún ekki mikil á að líta, fremur smávaxin og samanherpt, kennslukonuleg eldri kona sem kemur sínu til skila á hæglátan hátt og fylgir meiningu sinni eftir með mildu brosi. En þessi fyrstu viðkynni segja ekki margt. Marianne Jelved er nefnilega einhver öflugasti pólitíkus Dana undanfarna tvo áratugi, kona sem lætur engan vaða yfir sig, stendur fastar en bjarg á sínu og hræðist ekki öflugan mótvind. Frægt er viðurnefni hennar sem ,,konan með handtöskuna” og vísaði það til handtösku hennar sem hún notaði ekki aðeins til að bera hluti í heldur líka til þess að sveifla af krafti og nota þannig sem tól til að smala fólki að sinni skoðun (þó einungis í formi myndlíkingar, hafi einhver haldið annað).

En fortælling om hr. Roos eftir Håkan Nesser

Þriðja bók af fjórum í kvartett Håkans Nessers um rannsóknarlögguna Gunnar Barbarotti. Datt niður í þessa seríu í sumar og er sem sagt núna búinn með þrjá fjórðu af þessu.

Þetta er áfram bara nokkuð gott hjá honum, fínt að hlusta á í dagsins önn. Sögurnar eru oftar en ekki mjög hægar framan af og þessi á það sameiginlegt með þeirri fyrstu að það er eiginlega ekki fyrr en um miðja bók sem sagan verður að glæpasögu. Håkan Nesser er fínn sögumaður og þessi hægagangur verður þar með ekkert vandamál, eiginlega bara kostur.

Annars ekki mikið um þetta að segja – ekki annað en það að Håkan Nesser er líklega meðal þeirra frambærilegustu í norræna krimmanum. Kannski bara bestur.

Tek örugglega til við lokahlutann um Barbarotti einhvern tíma eftir ekki svo langan tíma.

Gør oprør! eftir Stéphane Hessel

Það er nú varla hægt að kalla 38 síðna bók ,,bók”. En þetta pínulitla kver (sem auk þess er í litlu broti), sem heitir ,,Indignez vous!” á frummálinu frönsku, kom út í bókarformi síðasta haust og hefur farið eins og eldur um sinu, ekki bara í Frakklandi heldur um alla Evrópu.

Höfundurinn er hinn 93 ára gamli diplómat Stéphane Hessel sem á sér stórmerkilega sögu (sem ég nenni ekki að rekja hér, gúgglið honum bara). Hann hvetur hér ungt fólk til að láta af doða og rísa upp gegn óréttlæti.

Ég skil nú kannski ekki alveg hvað er svona óskaplega merkilegt við þetta litla kver, sem er í rauninni eins og hver önnur krónika í evrópsku dagblaði af vandaðri gerðinni. Ágætis krónika en ég hef lesið þær enn þá betri. En kannski vantar mann eitthvað franskt samhengi til að sjá eitthvað alveg magnað í þessu.

The God Delusion eftir Richard Dawkins

Ég mátti svo sem vita það fyrir að það væri álíka ástæðulaust fyrir hundheiðingjann mig að hlusta á þessa bók eins og að ég færi að leggja í einhvern heljarinnar lestur til að sannfæra mig um að kjósa aldrei Sjálfstæðisflokkinn eða halda með Val. Eitthvað sem ég hef aldrei gert og mun aldrei gera, hvort eð er.

Dawkins rekur í þessari frægu bók í mjög ítarlegu og smásmugulegu máli ástæðurnar fyrir því að Guð sé ekki til, trúarbrögð séu tilbúningur frá grunni og allt í alheiminum megi skilja með aðstoð vísinda og ekki þurfi einhverjar kraftaverkasögur af einhverjum guðlegum verum til að fylla upp í þau skörð.

Segðu mér eitthvað sem ég veit ekki.

Þorskastríðin þrjú eftir Guðna Th. Jóhannesson

Ég hef eiginlega öll fullorðinsár mín haft brennandi áhuga á umræðunni um íslenska þjóðerniskennd og hvernig hún litar umræðuna og mat Íslendinga á sjálfum sér og þá í leiðinni viðhorf þeirra til umheimsins.

Eitt skýrasta dæmi þess sem hefur slíkan áhuga eru Þorskastríðin sem háð voru við Breta og að hluta til Vestur-Þjóðverja á ofanverðri 20. öld. Guðni Th. Jóhannesson hefur í u.þ.b áratug umbylt fyrri söguskoðun á Þorskastríðunum en áður en hann fór að kveða sér hljóðs í þeirri umræðu var sú skoðun nokkuð viðtekin á Íslandi að Þorskastríðin hefðu verið stríð þar sem vont og voldugt nýlenduveldi níddist á blásaklausri veiðiþjóð og stal fiskinum hennar. Veiðiþjóðin hafði alltaf rétt við en nýlenduveldið tuddaðist áfram af ófyrirleitni og ofbeldi.

Péturspostilla eftir Pétur Gunnarsson

Keypti mér þetta greinasafn Péturs frá því í fyrra á flugvellinum þegar ég var á leið úr landi í vor. Er búinn að vera að narta svona í grein og grein síðan og nú er ég s.s. búinn með þessar rúmu tvöhundruð síður af greinum eftir Pétur.

Það er auðvitað frábært að fá svona greinasöfn helstu höfunda okkar til þess að kynnast skoðunum, hugmyndaheimi og sýn þeirra. Mætti auðvitað gera meira af því, þó að reyndar sjáist m.a. af þessari bók að stundum eru greinar skammlífur litteratúr sem betur henta sem ádrepur eða athugasemd um atburði liðins tíma og líta því betur út á dagblaðapappír en mörgum árum síðar þegar þeim er loks safnað í bók sem þessa.

Ég verð að viðurkenna að þrátt fyrir að ég hafi lagt í lestur bókarinnar allrar þá er ég ekki nema takmarkað hrifinn af Pétri sem greinahöfundi. Finnst þetta langt frá því að vera ein af hans sterku hliðum. Allt of sjaldan á þessum rúmu tvöhundruð síðum hreif hann mig með hugmyndum sínum og nálgunum eða stílsnilld og allt of sjaldan gerði hann það sem góðir greinarhöfundar gera; hrista upp í manni, kynna mann fyrir nýju sjónarhorni, blása manni anda í brjóst og sannfæra mann eða láta mann efast um eitt eða annað.

En helt annan historia eftir Håkan Nesser

Áfram heldur krimmasyrpan mín í hlustun og lestri þetta sumarið. Barbarotti-stöffið hans Håkans Nesser er hreint ekki svo galið. Fyrsta bókin, sem ég hlustaði á um daginn, var svo fín að ég henti í þessa bók númer tvö líka. Svei mér þá ef ég renni mér ekki í þristinn fljótlega líka, þ.e. ef ég held áfram að nenna þessu krimmadóti, fer sjálfsagt að segja þetta gott bráðum.

Engin ástæða til að rekja söguþráð eða ræða þetta eitthvað frekar. Þetta er bara voða fínt, algjörlega í efsta klassanum á hinum hefðbundna skandinavíska krimma.

Furðustrandir eftir Arnald Indriðason

Ekki er ólíklegt að hér sé um að ræða lókatóninn sem sleginn verður í sögu Erlendar Sveinssonar. Eiginlega alveg víst. Ákveðnum hring er lokað sem í raun hefur alltaf legið að baki glæpasögunum, þessi baklæga frásögn um harmleik Erlendar Sveinssonar. Þegar maður les Furðustrandir sér maður betur en nokkru sinni fyrr að Arnaldur er Indriðason G. Þorsteinssonar. Margt í þessari bók er eins og endursögn alls þess harms og rótleysis sem oftar en ekki plagar sögupersónur Indriða G. þar sem atburðir og örlög ráða því að ekki er lengur fært til sveita og fólk er nauðbeygt til borgarvistar í henni Reykjavík.

Furðustrandir er kannski ekki síður hrakningasaga en glæpasaga og því ef til vill bók sem Erlendur hefði haft smekk fyrir sjálfur. Aftur er kastljósinu beint að Erlendi sem gerir þessa bók langtum betri þeim tveimur sem komu á undan þessari sem voru álíka áhugaverðar og Taggart-þættirnir eftir að Taggart dó. Sögur sem alveg má hlaupa yfir, eiginlega bara tímaeyðsla.

Þessi er hins vegar afar fín, sjálfsagt með þeim allra bestu í þessum bókaflokki sem nú telur, held ég, einar þrettán bækur.

Eiginlega vona ég að Arnaldur ljúki hér sögunni af Erlendi. Það er nefnilega varla hægt að halda áfram eftir þetta og þessi bók er viðeigandi endir.

Flagermusmanden eftir Jo Nesbø

Fyrsta bókin í seríu um rannsóknarlögreglumanninn norska Harry Hole eftir Jo Nesbø sem af sumum er sagður sá fremsti í skandinavíska krimmanum í dag. Einn af þeim sem sagður er vera ,,næsti Stieg Larsson” þegar hann er kynntur á alþjóðlegum markaði. Það er reyndar sagt um nánast alla skandinavíska krimmahöfunda í dag sem á að selja alþjóðlega. Í tilviki Jos Nesbø er ekkert til í því að hann sé næsti Stieg Larsson, einfaldlega af því að það er ekkert sem sameinar sögur þeirra, nema að þær falla í sama landfræðilega flokk í krimmabókmenntunum.

Ég var dálítið forvitinn um Nesbø og ég er frekar einrænn á það að byrja krimmaseríur á byrjuninni, vitandi það að fyrstu verk slíkra höfunda geta haft ansi mikinn byrjendabrag á sér og þar af leiðandi flæmt hann frá framhaldinu. Það gerðist t.d. þegar ég las á sínum tíma fyrstu Ian Rankin-bókina – mér fannst hann lélegur en hefði sjálfsagt átt að gefa honum byrjendaafslátt.

Það sama verð ég að gefa Nesbø núna. Flagermusmanden er nefnilega frekar léleg og það er ekkert í henni sem sannfærir mann um að þessi sé bestur í norræna krimmanum um þessar mundir. En hann á skilið annan séns – einhvern tíma seinna.

Ást er þjófnaður eftir Eirík Örn Norðdahl

Íslendingar státa sig af ýmsu sem mismikil innistæða er fyrir. Við erum, að eigin sögn, svo frjó og skapandi, opin fyrir nýjustu straumum utan úr heimi og umburðarlynd og ofurnútímaleg á allan hátt.

Nánari skoðun leiðir ekki endilega til staðfestingar á svona mýtum enda eru þær flestar fljótuppfundnar og heimatilbúnar og yfirleitt án nokkurs samanburðar við jafnvel nálægustu lönd.

Við erum svo sem alveg ágæt og örugglega um margt hvorki verri né betri en fólk annarra þjóða. Þó er margt við íslenskt samfélag sem gerir þessa mynd af okkur, sem sjálfskipaðir heimsmeistarar í list og frjórri hugsun, ekki sérlega sannfærandi.

Menneske uden hund eftir Håkan Nesser

Dæmigerður bókmenntaskyndibiti, eiginlega hálfgerður þynnkumatur eftir síðustu hljóðbókartörn með 1100 blaðsíðna leiðindin. Gott stundum að renna sér í gegnum krimma, einmitt einn þessara sem er ekkert nema afþreying og fín sem slík.

Fyrsta bók Nessers í kvartett (skilst mér) um rannsóknarlögreglumanninn Gunnar Barbarotti í skáldaða smápleisinu Kymlinge í vestanverðri Svíþjóð. Þetta er bara dæmigert innihaldslaust meðalstöff, eins og allt þetta fjöldaframleidda skandinavíska krimmadót er yfirleitt. Alveg jafn fyrirsjáanlegt og hamborgari og kók. En stundum langar mann einmitt í fyrirsjáanlegan hamborgara og kók. Og þá er þetta fínt.

Ekkert meira um það að segja svo sem. Getur vel verið að maður renni sér í gegnum restina af þessum kvartett. Margt verra hægt að gera.

,,Hlustaðu á þína innri rödd” eftir Kristínu Jónsdóttur

Allir kannast við það að hafa einhvern tíma gefið maka sínum gjöf sem þá langar helst sjálfa í (og sjá fram á að geta nýtt sér).

Það er hins vegar kannski óalgengara að karlar gefi konum sínum í þessum tilgangi bók um sögu Kvennalistans. En það gerði ég hérna um árið. Ber reyndar að taka fram að þiggjandinn var mjög ánægður og las bókina upp til agna.

En bók Kristínar Jónsdóttur, ,,Hlustaðu á þína innri rödd”, hefur samt beðið mín fjögur ár upp í bókahillu þar til um daginn að ég greip í hana og las. 

Det stora kriget för mänskligheten eftir Robert Fisk

Stundum hef ég ofmetnast gjörsamlega í hljóðbókarhlustun minni (dæmi: hlustun á 20 diska hljóðbók um sögu Svíþjóðar, tvær skáldsögur eftir Dostojevskíj á sænsku). Nú fór ég hins vegar gjörsamlega yfir strikið:

Alveg síðan í brunakuldanum í febrúar og fram í stuttbuxnatíð núna í júní hef ég hjólað um, vaskað upp, brotið saman þvott, verslað og hlaupið með 1100 blaðsíðna drápstólið The Great War for Civilisation eftir Robert Fisk í eyrunum – og já, á sænsku.

Sá sem skrifar bækur upp á 1100 blaðsíður er yfirleitt haldinn einhverjum stórkostlegum ranghugmyndum um eigin hæfileika sem rithöfundur eða er með skíthræddan ritstjóra sem þorir ekki að móðga höfundinn með blóðugum niðurskurði á handritinu svo úr verði læsileg bók. En svo eru til undantekningar, bækur sem vel þola það að vera 1100 blaðsíður af því að þær eru bara svo góðar.

Og bók Roberts Fisks fer þá væntanlega í seinni flokkinn, meistaraverk sem er undantekningin frá reglunni?

Nei, reyndar ekki.

Invisible eftir Paul Auster

Ég hef stundum haldið því fram að einn aðalgallinn við Paul Auster, einn af mínum uppáhaldshöfundum, er að hann skrifar allt of margar bækur.

Hann er of pródúktívur og það bitnar stundum á gæðunum. Það koma reglulega frá honum algjör snilldarverk en þess á milli koma bækur sem eru allt frá því að vera algjörlega misheppnaðar til þess að vera svona eitthvað meðaldót sem höfundur á borð við Auster á að skilja eftir í skúffunni.

Invisible finnst mér vera ein af þessum meðalbókum sem ekki ná alveg þeim klassa sem Auster, þegar hann er bestur, státar af.

Hreinsun eftir Sofi Oksanen

Ég hef sjálfur gert mér grein fyrir því og fengið ítrekuð skilaboð um það frá umheiminum undanfarna rúma árið að Hreinsun eftir Sofi Oksanen sé bók sem maður verði hreinlega að lesa. Þetta var orðið spurning um ,,þegar” – ekki ,,ef – að taka frá tíma í þennan lestur.

Hreinsun er um margt magnaður lestur. Sögusviðið er auðvitað magnað, Eistland í forgrunni en öll austurblokkin og sovétsystemið hryllilega allt um lykjandi og eftir hrun kommúnismans fara aðrir bandítar að terrórísa fórnarlömb sín – í þetta sinn glæpamenn sem nýta sér neyð, meðal annars með því að hneppa stúlkur í mansal; nútímafangelsi, þrældóm og pyndingar.

The Red Notebook eftir Paul Auster

Ég ætla á uppákomu með Paul Auster og Siri konunni hans hér í Kaupmannahöfn 12. maí. Ég hef lengi verið hrifinn af Auster, hann er vissulega mistækur en þegar hann er upp á sitt besta þá er hann engum líkur. Ég var að telja það saman í huganum um daginn að ég held að ég hafi lesið hátt í tug bóka eftir hann og er þó bara rétt að byrja enda er Paul Auster alveg óhemju pródúktívur höfundur, það kemur nánast frá honum bók á hverju ári. Stundum bitnar þetta reyndar örlítið á gæðunum, maður hefur alla vega inn á milli dottið niður á bækur eftir hann sem hafa ekki verið neitt spes.

The Red Notebook er eiginlega tilvalin til lestrar fyrir þá sem eru að fara á uppákomu með honum. Þetta er bók sem ég lengi ætlað mér að lesa, er samsuða styttri texta eftir hann, ritgerða og fáeinna viðtala við hann. Þetta er auðvitað dálítið mistækt og hefur kannski ekki beint neitt fagurfræðilegt gildi enda grunar mig að tilgangurinn sé meira að kynna lesandann betur fyrir höfundinum. Og það tekst alveg ágætlega, þó að maður telji sig nú reyndar vera farinn að þekkja Paul Auster ansi vel.

Þessi bók er líklega sirka 15-20 ára gömul þannig að það hefur náttúrlega ýmislegt gerst á hans ferli síðan þessi bók kom út og það mætti að ósekju henda annarri svona bók út þar sem maður gæti t.d. lesið pælingar um flott verk á borð við The Book of Illusions og Brooklyn Follies.

En sem sagt, eykur bara tilhlökkunina að sjá Auster að lesa þessa bók.

Handritið að kvikmynd Arnar Featherby og Jóns Magnússonar um uppnámið á veitingahúsinu eftir Jenný Alexson eftir Braga Ólafsson

Þegar maður er kominn vel á veg með Handritið að kvikmynd Arnar Featherby og Jóns Magnússonar um uppnámið á veitingahúsinu eftir Jenný Alexson (hér eftir ,,Handritið“, svo ég fái ekki sinaskeiðabólgu) þá fer maður að átta sig á því að þetta er eiginlega bók sem maður þarf að lesa að minnsta kosti tvisvar til að átta sig á öllum víddunum sem liggja undir því fremur atburðasnauða yfirborði sem oft einkennir skáldverk Braga Ólafssonar. Og ekki bara það, maður þyrfti eiginlega að renna yfir Sendiherrann líka til að vera alveg viss um að maður hafi skilið það rétt á sínum tíma hver það er í raun sem segir þá sögu.

Bragi Ólafsson hefur alveg einstakt lag á því að leiða mann inn í sögu sem manni er nánast farið að hundleiðast að lesa þegar maður smám saman áttar sig á því að hann er að draga mann undir eitthvað yfirborð, hlaða allt undirliggjandi spennu og óvissu og hálfgerðri mystík (hver man t.d. ekki eftir stigmögnun ráðgátunnar um dularfulla skóparið úti á gangi í Samkvæmisleikjum eða blettinum á hótelgólfinu í Sendiherranum?).

Fóstbræðra saga

Það er kannski hægt að tala um einhvers konar hefð hjá mér að hlusta á eina Íslendingasögu á þessum tíma árs. Í fyrra var það Egils saga og þar áður Njála.

Nú var það Fóstbræðra saga.

Fóstbræðra saga greinir sig frá hinum að því leyti að ég var að kynnast henni í allra fyrsta sinn. Hinar tvær voru meðal þeirra sem maður las í menntaskóla, náði þá kannski alltaf utan um þessi stóru og miklu verk en endurkynni við þau voru ánægjuleg og váku með manni forvitni. Þetta eru miklir sagnaheimar.

LIberty eftir Jakob Ejersbo

Það gerist ekkert allt of oft að á vegi manns verði svo góður litteratúr að maður hafi helst áhyggjur af því að maður noti of sterk lýsingarorð til að túlka hrifningu sína.

En það verður þá bara að hafa það. Liberty eftir Jakob Ejersbo, síðasti hluti Afríkuþríleiks hans svokallaðs, kórónar stórkostlegt bókmenntaafrek. Þetta eru bókmenntir í algjörum heimsklassa og gera það sem bara bækur í efsta topklassa geta gert: opna fyrir manni heilan heim sem manni var áður huldur og bæta mann og þroska (eða það finnst manni, alla vega).

Þríleikur Ejersbos er, enn sem komið er, bara til á dönsku en ég yrði ekki undrandi á því að sjá þessar bækur breiðast út um allan heim og verða það sem þær eru raunar nú þegar: sannkallaðar heimsbókmenntir og instant klassík.

Præsidenten eftir Bjarne Steensbeck og Troels Mylenberg

Sá áratugur, sem lauk formlega í gær, þessi fyrsti á 21. öldinni, var klárlega áratugur Anders Fogh Rasmussen í dönskum stjórnmálum. Hann var svo dómínerandi stærð að Danmörk varð að lokum of lítil fyrir hann, honum fannst nauðsynlegt að færa sig yfir á alþjóðasviðið og nú situr hann í Brussel sem framkvæmdastjóri NATO.

Præsidenten er almenn yfirferð yfir forsætisráðherratíð Foghs 2001-2009 með örlítilli forsögu og yfirliti yfir það sem síðan gerðist. Það kemur svo sem ekkert sérstaklega nýtt fram í þessari bók en þetta er samt ágætis yfirlit og analýsa á þessum vægast sagt mjög reglusama og agaða forsætisráðherra. Það eru til margar góðar sögur af nánast sjúklegri reglusemi og stífni hans. Ein, sem ég hafði ekki heyrt áður, kemur fram í þessari bók. Hún er einhvern veginn svona: Þegar að Fogh var formaður ungliðahreyfingar Venstre (flokksins síns) skrifaði hann 15 þéttskrifaðar síður af reglum hreyfingarinnar. Meðal annars voru settar stífar reglur um það hvernig ætti að haga þeim afmörkuðu stundum sem hugsaðar voru í ,,hygge“ (afslappaðar stundir)!