Útkall á jólanótt eftir Óttar Sveinsson

Ég er hálfpartinn að breytast í Erlend hans Arnaldar Indriðasonar með allan sinn bókmennasmekk fyrir hrakningasögum. Nýlega hlýddi ég á þriðju Útkallsbók mína á þessu ári. Dramatískt er þetta og því fyrirtaks afþreying.

Nú var það sjóslysið þegar að Suðurlandið sökk á jólanótt 1986. Þessi bók er enn ein ótrúleg lýsingin á fólki sem bjargast á nánast yfirnáttúrulegan hátt í aðstæðum sem maður gat ekki ímyndað sér að neinn lifði af. Enn eykur það á dramatíkina að heyra kenningar, sem virkar fremur trúverðugar, um það að kafbátaeltingaleikur stórveldanna hafi orðið valdur slyssins og að tíu sinnum meiri dramatík hafi átt sér stað á hafsbotni, beint undir Suðurlandinu, á nákvæmlega sama tíma.

Nörd, eins og ég, er svag fyrir svona löguðu. Það viðurkennist hér með og þarf engum að koma á óvart.

Íslenska þjóðríkið eftir Guðmund Hálfdanarson

Afar merkileg stúdía Guðmundar sem afbyggir margar þjóðerniskreddur undanfarinna áratuga og stundum alda. Íslenskt þjóðerni, íslensk þjóðerniskennd, sjálfsmynd Íslendinga og margt annað þvíumlíkt er stúdía sem fylla þarf margar bækur til viðbótar af. Svona stúdíur eru þarfar þjóðfélagi sem er of gjarnt á snögga hugsunarlausa afgreiðslu hlutanna í stað djúprar greiningar. (Þar með er þessi yfirborðslega afgreiðslu-færsla auðvitað kaldhæðnisleg, en fjandinn hafi það, þetta er bókablogg – ekki sarpur fyrir háskólaritgerðir.)

Kim Novak badade aldrig i Genesarets sjö eftir Håkan Nesser

Það gerist ekki svo ýkja ofta að á vegi manns verði glæpasögur sem eru það góðar að þær jafnast á við vel skrifaðar skáldsögur. Sama á við um samanburð á höfundum slíkra bóka. Ef glæpasögur eru það góðar að þær jafnast á við góðar ,,venjulegar” skáldsögur þá er tilhneiging hjá manni að hækka þær um flokk og einfaldlega flokka þær með skáldsögum.

Slíkt tilfelli er sú bók sem ég hef nýlokið við, Kim Novak badade aldrig i Genesarets sjö (Kim Novak baðaði sig aldrei í Genesaret-vatni hét hún í íslenskri þýðingu sem kom út 1999) eftir hinn sænska Håkan Nesser. Sagan er endurlit miðaldra manns til eftirminnilegs sumars snemma á sjöunda áratugnum. Móðir hans lá fyrir dauðanum með krabbamein og sögumaðurinn, þá fjórtán ára unglingur, fær leyfi til að verja sumrinu með jafnaldra sínum og átta ára eldri bróður, í sumarhúsi við vatn í námunda við heimabæinn.

Svartfugl eftir Gunnar Gunnarsson

Ríkisútvarpið býður hlustendum sínum að hlaða niður lestri Gunnars Gunnarssonar á einu þekktasta verki sínu, Svartfugli. Gunnar er góður upplesari og það er eitthvað notalegt við það þegar að hann býður góðrar nætur í lok hvers lestrar og byrjar svo þann næsta á smá upprifjun.

Sagan sjálf er hins vegar eilítil vonbrigði. Alla vega var ég að vonast eftir að þetta hefði elst betur. Oft er þetta ansi stirt og um sumt langdregið, eins og til dæmis heildarlýsingarnar á vitnaleiðslunum. En margt er samt gott og vonandi fáum við hlustendur fleiri svona dýrgripi úr safni Ríkisútvarpsins inn á hlaðvarpið.

On Chesil Beach eftir Ian McEwan

Hin svokallaða ‘68-kynslóð hefur stundum fengið að heyra það undanfarin ár, til dæmis frá rithöfundum seinni kynslóða. Þetta hafi verið duglaust pakk sem ekkert skildi eftir sig og urðu svo að nákvæmlega sömu gasgrilla-plebbunum og kynslóðirnar bæði á undan og eftir. Eða einhvern veginn þannig hljómar pirringurinn.

Ekki er þetta nú alveg sanngjarn dómur. Lestur á On Chesil Beach (Brúðkaupsnóttin í íslenskri þýðingu) eftir Ian McEwan skilur mann til dæmis eftir með tilfinningu um ævarandi þakklæti til blómabarnanna og annarra sem á 7. áratug síðustu aldar umbyltu samfélagslegum viðhorfum í frjálslyndisátt.

Útkall: Flóttinn frá Heimaey eftir Óttar Sveinsson

Stundum er sagt á Íslandi að þar gerist fjárakornið aldrei neitt. Það afsannast algjörlega þegar að lesnar eru Útkallsbækur Óttars Sveinssonar sem nú hafa komið út um árabil, yfirleitt ein á ári, og eru farnar að skipta tugum. Í myrkasta skammdegi síðasta vetrar var ég mörg síðkvöld í röð frá mér numinn af spenningi og innlifun inn í þá algjörlega einstæðu lýsingu af Geysisslysinu á Vatnajökli 1950.

Óttari tókst í þeirri bók að varpa upp lifandi myndum af þeim dramatískum atburðum sem þá áttu sér stað og myndu léttilega geta slegið út hvaða billjón dollara stórslysamynd sem er frá Hollívúdd. Nú tók ég til við lýsingar Óttars af öðrum ótrúlegum hamförum, gosinu í Eyjum 1973.

Dronningeofret eftir Hönnu-Vibeke Holst

Það að ég sé nú búinn með allan þríleik Hönnu-Vibeke Holst um danska samtímapólitík á mettíma hlýtur að þýða það að bækurnar hennar halda vel. Það gera þær líka, jafnvel þó að í síðasta hluta þríleiksins, Dronningeofret (2008), sé lopinn farinn að teygjast ansi mikið.

Áfram er það þannig í lokabók þríleiksins að þetta nær ekki nema afþreyingarplani og er svo sem ekkert út á það að setja. Þó er það athyglisvert að höfundurinn hefur ekki viljað sætta sig við slíka stimpla og vill halda því fram að þetta séu ekki ómerkari bækur en þær sem hlotið hafa æðstu verðlaun í dönskum bókmennum undanfarin ár og kennir um snobbi og karlrembu.

Halldór Laxness: ævisaga eftir Halldór Guðmundsson

Það má skrifa á óbærilegan áhuga á Laxness á menntaskólaárum að ég taldi mig nokkuð vel heima í ævi Halldórs Laxness áður en ég tók nú í vor loks múrstein úr bókahillunni sem þar hafði beðið mín þolinmóð í fimm ár tæp. Að vissu leyti sannaði það sig að maður kunni að stikla yfir ævina nokkuð vel en það sem þessi nefndi múrsteinn, ævisaga Halldórs Laxness eftir nafna hans Guðmundsson, gerir er að segja söguna í heild og búa í raun til fyrstu samfelldu söguna um manninn sem kannski var merkasti Íslendingur 20. aldar. Þá sögu var gaman að þræða.

Hrunið eftir Guðna Th. Jóhannesson

Líklega tekur það yfirleitt mánuði, ár, áratugi eða jafnvel aldir að átta sig almennilega á stórviðburðum, setja þá í samhengi og greina þá til hlítar. Það á til dæmis við um íslenska efnahagshrunið. Ekki er hægt að segja að því sé almennilega lokið enn, við erum ekki enn komin í skjól og rústabjörgun stendur enn yfir. Jafnvel tala sumir stjórnmálamenn nú um það að ,,október geti komið aftur”, að því er virðist ekki alveg út í loftið. Þess vegna er eiginlega fáránlegt að halda að einhverja almennilega yfirsýn yfir hrunið megi öðlast á þessu stigi máls. Enda gengur það ekki upp.

Den afrikanske farm

Sjálfsagt er Den afrikanske farm (eða Jörð í Afríku eins og hún nefnist upp á íslensku) frægasta bók Karen Blixen. Hún byrjar vel, er póetísk og falleg. En þetta er barn síns tíma. Vel má vera að það sé rétt sem sagt er að Blixen hafi þótt víðsýn manneskja á sínum tíma og meðal annars síður tala niður til blökkumanna en samtímafólk hennar. Það breytir því þó ekki að hún talar nú samt niður til þeirra. Talar um þá eins og hún sé að tala um dýr eða börn. Virðist ekki líta á þá sem viti bornar verur á borð við hinn gáfaða hvíta mann.

Opmålingen af verden eftir Daniel Kehlmann

Fáfróður áhugamaður um heim bókmennta- og útgáfufræða verður að játa að stundum áttar hann sig ekki alveg á því af hverju í ósköpunum sumar bækur fara sigurför um heiminn. Til dæmis Mæling heimsins eftir Daniel Kehlmann. Hana hef ég hlýtt á undanfarið í dönskum lestri.

 

Mæling heimsins hverfist um tvo sögufræga þýska vísindamenn á tímabilinu í kringum aldamótin 1800, þá Carl Friedrich Gauss og Alexander von Humboldt. Einhver kynni að spyrja: ,,Hvernig er hægt að segja spennandi og skemmtilega sögu af þessum mönnum tveim svo að höfði til lesenda víða um heim í upphafi 21. aldarinnar?”

Flickan som lekte med elden eftir Stieg Larsson

Fátt er meira lesið hér í Skandinavíu þessi misserin en Millenium-þríleikur Stieg Larssons. Á íslensku er fyrsta bók flokksins komin út, Karlmenn sem hata konur. Bækurnar raða sér í efstu sæti metsölulista misseri eftir misseri og kvikmynd eftir fyrstu bókinni hefur nýlega slegið aðsóknarmet hér um slóðir. Margt hefur verið sagt gott um þennan þríleik. Margt sem ég skil ekki enda eru þetta ekki nema bara miðlungsglæpabókmenntir.

Bók númer tvö í flokknum hefur verið í eyrum mér undanfarið. Hún er lesin á frummálinu af sjálfum stórleikaranum Reine Brynolfsson og heitir Flickan som lekte med elden.  

Að sjálfsögðu er ekkert upp á upplestur Brynolfsson að klaga. Hann er klassamaður.

Bókin hefur áfram þau Lisbeth Salander og Mikael Blomkvist fremst í stafni og áfram lenda þau í æsilegum atburðum sem þau þurfa að klóra sig út úr. Salander er sökuð um morð á blaðamanni Millenium-tímaritsins og eiginkonu hans. Ýmislegt spinnst svo upp úr og út frá þeirri atburðarás.

Tilgangur svona bóka er auðvitað sá einn að vera afþreying. Það er ákkúrat það sem bækur Stieg Larssons eru og nánast ekkert umfram það, nema ef vera skyldi að þar leynist þjóðfélagsleg ádeila hér og hvar. En sem bókmenntaverk er þetta, eins og svo oft í glæpasögum, fremur lítilfjörlegt viðfangs.

Stieg Larsson gerir margt ágætt í glæpasögum sínum. En í þeim er fátt nýtt eða ferskt. Þetta er formúla út í gegn. Stíllinn er snauður, persónusköpun mistæk og rás atburða sú sama og í hundruðum annarra slíkra bóka og spennumynda. Meira að segja lögguteymið er það sama og alltaf: Sympatískur, feitlaginn, karlkyns leiðtogi rannsóknarinnar hefur sér til aðstoðar samviskusama, klára en vanmetna konu (yfirleitt mjög óspennandi og skver týpu) og svo er þarna karlremban og skítalabbinn sem alltaf er með stæla en þarf samt að kyngja því að hafa haft rangt fyrir sér á einhverju örlagaríku stigi máls.

Í mesta lagi sæmilegt.

Einkunn: 5,5

Kronprinsessan eftir Hönnu-Vibeke Holst

Ég skal bara játa það hér með að ég hafði fordóma fyrir þessari bók þegar að hlustun (á sænska þýðingu hennar) hófst. Veit ekki hvort það var einhver ömurleg karlremba (vona ekki) eða sá misskilningur minn að þessi þríleikur höfundar sverði sig í anda glæpasagna, en þeirrar tilhneigingar hefur gætt á undanförnum árum að mega helst ekki hafa þá skoðun að glæpabókmenntir séu fremur ómerk bókmenntagrein í samanburði við margar aðrar. Kannski líka tortryggni gagnvart metsölubókum.

Hvað sem þessu öllu líður, þá yfirvann Krónprinsessa danska metsöluhöfundarins Hönnu-Vibeke Holst allar þessar fyrirframhindranir mínar og það, út af fyrir sig, er bara nokkuð vel af sér vikið.

Dagbók frá Diafani eftir Jökul Jakobsson

Ferðabækur horfins tíma eru í mínum huga heillandi lestur. Það er einhver ævintýrablær yfir reisum fortíðarinnar áður en sú hversdagslega öld rann upp þegar að Ryanair hóf að fljúga okkur öllum að minnsta kosti árlega fram og aftur um Evrópu fyrir eitt pund eða tvö (fyrir utan flugvallargjöld, farangursgjöld, sætisgjöld og allt hitt).

Sérstaklega hef ég um langt skeið horft löngunaraugum á íslenskar ferðabækur fortíðarinnar, bæði löngu liðinnar og ekki svo löngu liðinnar.

Ein þessara bóka er hin flotta Dagbók frá Diafani eftir Jökul Jakobsson. Jökull lýsir þar nokkurra mánaða dvöl fjölskyldu sinnar síðari hluta árs 1966 í tveimur þorpum á hinni afskekktu grísku eyju Karpaþos, einna suðaustast í allri grísku eyjaflórunni.

Rasism: En historisk översikt eftir George Fredrickson

Stundum er ekkert rosalega sniðugt að vera með margar bækur í gangi í einu. Kverið um hugmyndasögu rasisma eftir George Fredrickson er búið að vera í námunda við náttborðið í á annað ár. Það veldur því að nú man ég eiginlega ekki hvað mér fannst um hana fyrir utan þessar sirka síðustu fimmtíu blaðsíður sem ég er nú búinn að hespa af.

En þetta var ágætis yfirlit barasta. Svo langt sem ég man alla vega.

**1/2

Njála

Njálu las ég auðvitað í einhverjum skyldulestri í menntaskóla og minnist þess ekki að hafa haft neitt sérstaklega gaman að því, jafnvel þó að þetta hafi verið á því skeiði þegar ég var hvað mest að rembast við að vera rosalega menningarlegur og lesinn.

Ég bjóst því ekkert endilega við að ég myndi hafa þolinmæði í upplestur á Njálu. Það var öðru nær. Ég hlustaði ákaft, mjög spenntur, og tók ekki nema rúma viku í þetta og nýtti hverja lausa stund.

Njála er auðvitað stórbrotið bókmenntaverk, epísk klassík, algjör heimur út af fyrir sig. Það er rosalega klisjukennt að tala um þetta sem fjársjóð íslenskrar þjóðar en þetta er það nú samt. Maður fyllist eiginlega bara þjóðarstolti yfir því að svona lagað hafi verið skrifað fyrir þetta mörgum öldum á Íslandi. Einhvern tíma gerðum við greinilega eitthvað rétt.

Svo sem kannski ekki ástæða til að hafa fleri orð um þetta. Og stjörnugjafir eiga einhvern veginn ekki við um svona háklassík. En þetta er tvímælalaust meistaraverk.

Myrká eftir Arnald Indriðason

Ein af slappari bókum Arnaldar. Plottið er götótt og flétturnar fremur litlar og einfaldar. Framvindan er um margt ósannfærandi og á köflum hreinlega billeg (best væri að geta tekið dæmi um það úr bókinni en maður má ekki skemma afhjúpanirnar fyrir þeim sem ekki hafa lesið. Nefni þó aðallega þetta með þefskynið sem lykilþátt). Til að bæta gráu ofan á svart er þetta alveg skelfilega langdregið og tíðindalaust eitthvað. Kannski á það einhvern þátt í þessu að hún Elínborg, sem er aðalpersóna þessarar bókar, er ekki beinlínis litríkasti karakter í persónuflóru Arnaldar.

Ekki mikið meira um þetta að segja. Arnaldur getur mun betur.

*

Útkall: Geysir er horfinn eftir Óttar Sveinsson

Það að hlusta á þessa frásögn í íslenska desembermyrkrinu var ekkert minna en magnað. Frásögnin af brotlendingu Geysis á Vatnajökli 1950 og örvæntingu áhafnarinnar um borð sem öll komst af, var þó talin af eftir nokkurra daga leit en náði síðan að gera vart við sig og við tók hamslaus gleði heillar þjóðar. Ekki svo oft sem maður herpist saman við voðaleg örlög og fær síðan gæsahúð þegar að úr leysist þegar að maður les eða hlustar á bækur. En það gerist í þessu tilviki.

Algjörlega ótrúleg saga. Hollívúdd bliknar í samanburði.

***

Skuggamyndir – úr ferðalagi eftir Óskar Árna Óskarsson

Ósköp falleg og snotur ferða- og fjölskyldusaga. Minnir mann rækilega á það hversu smekklaust það er að halda því fram að núverandi fjármálakrísa sé versta ástand í áratugi eða aldir á Íslandi. Fátæktin, örbyrgðin og allsleysið sem bókin varpar upp – og lýsir bara nokkrum áratugum aftur í tímanna – er svo sláandi að hún á ekkert skylt við krísur í allsnægtum nútímans.

Kannski ekki eins svakalega góð og margir héldu fram en fín samt.

**1/2

Saga af forseta eftir Guðjón Friðriksson

Guðjón Friðriksson hefur notið vinsældar og virðingar hjá bókelskum Íslendingum um árabil, fyrst og fremst vegna lifandi frásagna hans af völdum stórmennum genginna tíma. Margir eru mér sjálfsagt sammála um það að ákveðnum hápunkti hafi hann náð með þriggja binda verki sínu um Einar Benediktsson, geysilega góðu og skemmtilegu verki. Styrkur Guðjóns hefur fyrst og fremst falist í áðurnefndri lifandi frásögn og aðgengilegum stíl og það kannski stundum á kostnað ströngustu gæðakrafna sagnfræðanna. Sjaldnast hefur það þó komið að sök enda hafa vinsælustu verk Guðjóns fyrst og fremst verið alþýðlegar frásagnir fremur en þurr, akademísk skrif.

Fyrir þessi jól birtist hins vegar verk þar sem að Guðjón stekkur inn í nútímann og ekki bara það, heldur vill svo til að hann lendir á kafi í því máli sem allt snýst um á Íslandi þessa dagana: íslensku útrásinni. Guðjón skrifar tæplega 600 blaðsíðna sögu um þátt forseta Íslands í þessari útrás allri og heitir hún því látlausa nafni Saga af forseta.

The Other eftir Ryszard Kapuscinski

Algjörlega óþörf post-mortem viðbót við ritsafn meistara Kapuscinski. Lítið kver upp á sirka 80 síður sem inniheldur það sem helst líkist uppskrift af nokkrum fyrirlestrum sem Kapuscinski hélt hér og þar um efnið ,,The Other” eða ,,Hinn” (eða hvernig sem offisíal íslenska útgáfan hljómar af því hugtaki).

Íslandsklukkan eftir Halldór Kiljan Laxness

Ég hef nánast alveg gefið Laxness frí í heilan áratug eða frá því að ég óverdósaði á honum í menntaskóla og það endaði með hálfgerðum heilaþvotti sem smitaðist yfir á stíl manns og gerði mann sannfærðan um að þessi maður væri mesti rithöfundur veraldar.

Nú, áratug síðar, er ekki úr vegi að láta reyna á hvort hann sé í rauninni svona rosalega góður eða hvort þetta hafi verið grillur unglingsáranna. Því hef ég verið að renna mér í gegnum Íslandsklukkuna að undanförnu sem ég hélt lengi fram að væri mín uppáhaldsbók af öllum.

The Plot Against America eftir Philip Roth

Mikið ofsalega verður maður alltaf þakklátur og glaður þegar maður kemst í úrvals skáldskap. Ekki bara svona lala, eins og oftast, heldur virkilegt gæðastöff.

Sú tilfinning heltók mig þegar ég hlýddi á afar góðan upplestur á einu frægara verki bandaríska skáldjöfurins Philips Roth, The Plot Against America frá 2004. Strax þegar ég frétti af útkomu þessarar bókar hér um árið varð ég mjög spenntur en það þekkja það sjálfsagt fleiri en ég hvernig aðrar bækur verða í veginum og hindra lestur einstakra bóka. Þannig gæti maður lesið og lesið í 500 ár en samt ekki komist yfir brotabrot af öllu sem mann dauðlangar að renna yfir.

Dreams of My Father eftir Barack Obama

Við hlustun á þroskasögu Baracks Obama, Dreams of My Father, fyllist maður nokkurri gleði og von yfir því að þessi ákveðni maður skuli virkilega vera kominn í vinningsstöðu í baráttu um forsetaembættið í Bandaríkjunum. Það er eitthvað óhefðbundið og ferskt við hans innkomu í bandaríska pólitík, eitthvað annað en þetta hefðbundna valdaklifur upp metorðastiga stóru flokkanna tveggja.

My Life (stytt útgáfa) eftir Bill Clinton

Sjálfsævisögur stjórnmálamanna eru yfirleitt frekar fyrirsjáanlegur og geldur lestur ef þeir taka þann pólinn í hæðina að gera eigin ævisögu að einhvers konar dæmisögu um réttmæti pólitískra skoðana sinna. Það lýsir sér í því, til dæmis, að lýsa fátækt bernskunnar og fara í framhaldi af því að tala um í smáatriðum hvað best sé að gera til að útrýma fátækt. Og þá í leiðinni réttlæting á því að einmitt sá pólitíkus sem söguna ritar sé best til þess verks fallinn.

Svona er ævisagan hans Bills Clintons dálítið sem ég var að klára að hlusta á í styttri útgáfu. Um margt merkileg en hann er allt of gjarn á að hlífa sjálfum sér. Hvaða lifandi maður trúir því til dæmis að Monicu Lewinski-málið hafi verið algjörlega einangrað tilvik um kvennafar mannsins?

Bókin gefur reyndar ágæta innsýn inn í bandarísk stjórnmál, sem er fínt, og síðan rifjar hún upp fyrir manni nokkuð skárri tíma í Hvíta húsinu sem vonandi eru á leiðinni aftur eftir undanfarið átta ára svartnætti þar.

**1/2

Islamister og naivister eftir Karen Jespersen og Ralf Pittelkow

Það er ágætis siður að kynna sér rök og málflutning þeirra sem maður er ósammála. Þess vegna finnst mér sjálfsagt mál að lesa þær bækur og þá höfunda sem mest eru kenndir við andstöðu við fjölmenningu og þótt hafa tala fyrir sjónarmiðum sem sumum finnst litast af svokallaðri islamófóbíu. Ég las til dæmis ævisögu/pólitískt testamenti Ayaan Hirsi Ali í lok síðasta árs og varð að viðurkenna að ýmislegt í þeirri bók var ágætlega rökstutt og ég gat ekki neitað því að í vissum skilningi undrast maður það ekki að Hirsi Ali sé ekki sérlega umhugað um þau trúarbrögð eða það mennignarsamfélag sem hún var alin upp í. 

Því fannst mér líka sjálfsagt að kynna mér bókina Islamister og naivister eftir hjónin Karen Jespersen og Ralf Pittelkow. Sú bók hefur vakið mikla athygli, ekki bara hér í Danmörku heldur líka á Íslandi eftir að hún var þýdd fyrir nokkrum mánuðum síðan og vakti hrifningi ýmissa Íslendinga sem í henni þóttust sannleikann höndum hafa gripið um raunverulega vá sem fylgdi auknum áhrifum herskárra Múslima í Evrópu.

Moon Palace eftir Paul Auster

Paul Auster er frábær rithöfundur en inn á milli dettur hann niður. Þegar maður er nýbúinn með eina af þessum lakari bókum gleymir maður því dálítið hvað hann er ótrúlega góður svona að öllu jöfnu.

Nú rifjaðist það til dæmis upp fyrir mér hvað Paul Auster er ótrúlega frábær rithöfundur. Hlustun á Moon Palace var nefnilega að ljúka. Ég á eiginlega ekki nógu stór orð. Þetta er Auster, eins og hann gerist bestur. Ég man bara eftir Book of Illusions sem skorar jafnhátt.

Moon Palace er rík, djúp og flott saga. Margtóna og full af glæsilegum rammasögum og er bara, í stuttu máli sagt, Auster eins og hann gerist allra bestur.

Þetta er skyldulesning fyrir Auster-fólk.

***1/2

What I Talk About When I Talk About Running eftir Haruki Murakami

Það er þannig með mörg hobbí að þau leiða til þess að utan um þau myndast hálfgerður sérheimur innvígðra. Fólk innan þess sérheims talar sína eigin mállýsku um hluti sem flestum öðrum eru illskiljanlegir og á einhvern hátt myndast ákveðin bönd um þennan eina sameiginlega þráð í lífi þeirra sem þátt taka. Þannig er þetta þegar að tveir eða fleiri fluguveiðimenn koma saman eða prjónafíklar, bíladellulið, Arsenal-aðdáendur, fjallageitur, bíónördar – og hlauparar.

Ég er tiltölulega nýgenginn til liðs við síðastnefnda hópinn. Fyrir hálfu öðru ári síðan tók ég þá fífldjörfu ákvörðun (að því er mér fannst þá) að hlaupa heilt maraþon hér í Kaupmannahöfn. Undirbúningur þess leiddi til þess að taka þurfti hlutina ögn alvarlegar en áður, en lengdarmetið mitt var, þegar þarna var komið sögu, það sem nam sjö kílómetra skemmtiskokki.

Män som hatar kvinnor eftir Stieg Larsson

Ekki skil ég nú alveg hæpið í kringum og metsöluna alla á bókinni Män som hatar kvinnor hér í Danmörku og í Svíþjóð (og kannski víðar). Þetta er svo sem ekkert verra en það sem gengur og gerist í svona týpískum skandinavískum glæpasögum en heldur ekkert betra. Bara rétt svona lala. Byrjar ágætlega en svo dettur þetta niður í sömu leiðindaklisjurnar og alltaf eru til staðar í skandinavíska krimmanum.

Ekki það að klisjur og formúlur geta verið allt í lagi þar sem við þeim er að búast og það á auðvitað við um þessa bók. Maður væri að fara algjörlega villur vega ef maður héldi að eitthvað nýtt og ferskt mætti manni þegar maður opnar svona bók. Maður les einmitt (eða hlustar á, í mínu tilviki) svona sögur til þess að þurfa ekki að einbeita sér neitt sérstaklega. Þetta er afþreying og bara svona líður áfram einhvern veginn.

Hins vegar væri nú ansi hressandi ef einhver þessara skandinavísku höfunda myndi nú þó ekki væri nema öðru hvoru hafa í það minnsta eitt frumlegt element í formúlubókunum sínum.

Frekar slappt svona en heldur þó ágætlega.

**

Bröderna Karamazov eftir Fjodor Dostojevskíj

Þá er lokið um það bil hálfs árs þrautagöngu við 48 klukkustunda langan sænska upplestur Karamasov-bræðranna.

Reyndi mjög á þolrifin enda er bókin oft alveg hreint svakalega langdregin og hengir sig í smáatriði og aukaatriði. Ég hef það prinsipp að leggja mig aldrei eftir ,,abridged” útgáfum en þarna hefði ég stundum verið til í að skipta yfir í slíka útgáfu.

Ekki breytir það því þó að auðvitað skilur maður af hverju þetta er klassík. Þetta er nefnilega fjári flott inn á milli langdregnu kaflanna. En ég fagnaði eins og eftir maraþon þegar að þessari heljarinnar hlustun síðasta hálfa árs lauk. Enda hálfgerð maraþon-reynsla. 

***