A Nation of Enemies eftir Pamelu Constable og Arturo Valenzuela

Ég hef aldrei botnað í því þegar að fólk sitt hvoru megin hinnar pólitísku víglínu grípur til einvers konar afstæðishyggju í vörn fyrir einræðisherra með samtenginguna ,,en” sem sína þungamiðju. Um Kastró hafa vestrænir sósíalistar sagt: ,,Hann er kannski ekki barnanna bestur en…” og síðan kemur aumkunnarverð varnarræða fyrir kúgarann þaulsetna. Sama hafa sannkristnir frjálshyggjumenn sumir stundað gegnum tíðina þegar að talið berst til dæmis að Pinochet, fyrrum einræðisherra Chile: ,,Hann var kannski ekki barnanna bestur en…” og sama aumkunnarverða varnarræðan fer í gagn.

Fórnarlömbum harðstjóranna er með þessu sýnd fullkomin lítilsvirðing og látið er í það skína að allt sé þetta nú afstætt og háð hinu og þessu.

En harðstjórnir eru ekki afstæð fyrirbæri. Þær eru alltaf vondar; ofsækja, hefta og pína fólk alveg sama hvar í veröldinni þær skjóta rótum og undir fána hvaða hugmyndafræði þær berast á.

Þetta kemur skýrt fram í einkar aðgengilegri og læsilegri bók blaðamannsins Pamelu Constable og fræðimannsins Arturo Valenzuela, A Nation of Enemies. Umfjöllunarefnið er Pinochet-árin í Chile. Höfundarnir bregða á það ráð í bókinni að skipta köflunum í mismunandi sjónarhorn á einræðistímann. Þetta er einkar vel til fundið því að það gefur lesandanum tækifæri til að kynnast því hvernig ólíkir hópar og ólík kerfi samfélagsins brugðust við harðstjórnartímanum.

Þannig er kafli um ríka fólkið, fátæka fólkið, harðstjórann sjálfan, herinn, lögin, lögmál óttans, embættismennina og svo mætti áfram telja. Í stuttu máli sagt má segja að auðvitað var upplifun ólíkra hópa af harðstjórninni ólík. Ein ógnvekjandi staðreynd lýsir þó í gegnum allt; það hversu óhugnanlega fljótt allir þeir sem á einhvern hátt gátu haft hag af kerfinu gáfu því sitt samþykki þrátt fyrir að allir mættu vita að í harðstjórnarríkjum færi ýmislegt óhreint fram á bakvið luktar dyr.

Ógnarstjórn Pinochets hafði engar góðar hliðar. Leynilögregla Pinochet var með eindæmum grimm og samviskulaus, þjóðin klofnaði í herðar niður, teórískt frjálshyggjukerfi lagði líf millistéttarfólks og fátækra í algjöra rúst og óttinn umlukti allt og hélt þjóðinni í heljargreipum. Meira að segja efnahagskerfið, sem stundum er sagt vera það eina góða sem kom út úr Pinochet-tímanum, var hlálegt dæmi raða mistaka sem áttu sér orsök í því að hreinstefnumenn á sviði frjálshyggju fengu að praktísera sínar kenningar óáreittir og leyfðist það að meðhöndla fólk eins og prósentur í reiknilíkani. Sýnir manni fram á að ótamin frjálshyggja er ekki síður fjarstæðukennd kenning í praxís en ótaminn sósíalismi til dæmis.

Eftir tímabil Pinochet stóð þjóð í rjúkandi rúst. Nú árið 2007, sautján árum eftir valdaafsal einræðisstjórnarinnar eru chíleanskir stjórnmálamenn enn þá einna uppteknastir við að lappa upp á hluti sem brotnir voru niður af harðstjórninni og byggja upp lýðræðisríki sem laust er við blóðug fingraför Pinochets og hans kóna.

A Nation of Enemies er góð lexía fyrir alla þá sem segja afsakandi ,,en…” þegar að grimmir harðstjórar berast í tal.

Um Pinochet er nefnilega ekkert gott að segja.