Það má skrifa á óbærilegan áhuga á Laxness á menntaskólaárum að ég taldi mig nokkuð vel heima í ævi Halldórs Laxness áður en ég tók nú í vor loks múrstein úr bókahillunni sem þar hafði beðið mín þolinmóð í fimm ár tæp. Að vissu leyti sannaði það sig að maður kunni að stikla yfir ævina nokkuð vel en það sem þessi nefndi múrsteinn, ævisaga Halldórs Laxness eftir nafna hans Guðmundsson, gerir er að segja söguna í heild og búa í raun til fyrstu samfelldu söguna um manninn sem kannski var merkasti Íslendingur 20. aldar. Þá sögu var gaman að þræða.
Það er í raun magnað að lesa ævisögur manna sem eru að mótast á fyrstu áratugum síðustu aldar vegna þess að heil þjóð er að mótast með þeim. Munurinn á því Íslandi sem Halldór er að berjast við að nútímavæða á þriðja áratugnum virðist vera heilli þúsöld frá því Íslandi sem hann dó frá í hárri elli árið 1998.
Merkast þykir mér að fara yfir mótunarsögu skáldsins, í raun allt fram að stóru skáldsögunum á fjórða áratugnum og eftir þeim áratug svo sem líka. Umbrotin í sálu skáldsins eru magnþrungin þarna á þriðja áratugnum þar sem hann sveiflast á milli klausturvistar í Mið-Evrópu og tvöfalds lífs með ,,meik”-drauma í maganum vestur í Hollívúdd. Kalíforníutímann má annars sannarlega kalla einn þann mest heillandi í lífi hans og engan skal undra að Ólafur Haukur Símonarson hafi tekist að semja heilt leikrit út frá þessu tímabili skáldsins. Það er eitthvað myndrænt og dramatískt við þetta skeið hans.
Tengslin við Sovétríkin verður síðan að minnast á, sér í lagi á fjórða áratugnum. Ekki þarf að minnast á að auðvitað var það hneykslanlegt af Laxness að halda áfram að halda verndarhendi yfir illu alræðiskerfi eftir að hann hafði með eigin augum séð hvernig það muldi saklausa einstaklinga í sig (handtaka Veru Hertsch). Hins vegar varpar þessi bók skýru ljósi á að Laxness var í raun löngu snúinn frá blindri vörn fyrir kommúnisma og Sovétveldið áður en uppgjörið varð endanlega opinbert í Skáldatíma.
Eins öfugsnúið og það hljómar þá marka Nóbelsverðlaunin bæði hápunkt í lífi skáldsins en einnig ákveðin endalok á uppgangi. Áfram skrifar hann afbragðsskáldsögur en hann virðist frá og með sjötta áratugnum (og kannski jafnvel fimmta líka) þurfa að basla nokkuð við að fylgja þróun í bókmenntaheiminum. Enda eru síðustu áratugirnir ekki sami umbrotatími í lífi skáldsins, svo sem eðlilega, og fyrir vikið er það ef til vill ekki jafn ,,æsilegur” lestur og það er að fylgja fyrstu áratugunum eftir.
Höfundurinn gætir reyndar ágæts jafnvægis í þessu og gefur síðari hluta lífs skáldsins mun minna rými en fyrri hlutanum.
Í heildina er þetta fín bók. Höfundurinn skrifar söguna blátt áfram, er hvorki að trana sér fram né heldur hann sig svo til hlés að hann færist undan því að taka afstöðu, bæði til verka skáldsins og atvika í lífi hans. Bókin rennur vel og sýnir fram á hversu mikill efniviður er enn í lífi þessa stórskálds, sjálfsagt má enn skrifa fjölmargar sögur um Laxness út frá öðrum sjónarhornum eða með því að einblína á styttri tímabil eða ákveðið þema.
