Marianne Jelved er um margt merkilegur pólitíkus. Við fyrstu sýn virðist hún ekki mikil á að líta, fremur smávaxin og samanherpt, kennslukonuleg eldri kona sem kemur sínu til skila á hæglátan hátt og fylgir meiningu sinni eftir með mildu brosi. En þessi fyrstu viðkynni segja ekki margt. Marianne Jelved er nefnilega einhver öflugasti pólitíkus Dana undanfarna tvo áratugi, kona sem lætur engan vaða yfir sig, stendur fastar en bjarg á sínu og hræðist ekki öflugan mótvind. Frægt er viðurnefni hennar sem ,,konan með handtöskuna” og vísaði það til handtösku hennar sem hún notaði ekki aðeins til að bera hluti í heldur líka til þess að sveifla af krafti og nota þannig sem tól til að smala fólki að sinni skoðun (þó einungis í formi myndlíkingar, hafi einhver haldið annað).
Marianne Jelved var leiðtogi Radikale Venstre í heil 17 ár, þessa miðflokks í dönskum stjórnmálum sem hefur ýmist unnið með hægri og vinstri stjórnum gegnum tíðina og þar með verið í lykilhlutverki í danskri stjórnmálasögu, ekki ólíkt Framsóknarflokknum á Íslandi, þó að taka verði fram að eðli og uppruni þessara tveggja flokka er um margt, og raunar flest, mjög ólíkur.
Það að vera leiðtogi flokks í heil 17 ár er ekki svo lítið. Jelved stóð þar af sér hallarbyltingar og tilraunir til ,,drottningarmorða”, varð um tíma aðsópsmikill ráðherra í vinstri stjórn Nyrups Rasmussens á tíunda áratugnum og var algjör lykilpersóna í fléttu danskra stjórnmála um langt skeið.
Frá og með kosningunum 2001 lenti Radikale Venstre í stjórnarandstöðu. Dansk Folkeparti tók í raun við hlutverki hans sem stuðningsflokkur hægri stjórnar og segja má að Radikale Venstre hafi eftir það um árabil verið hálfgert olnbogabarn í dönskum stjórnmálum. Flokkurinn var í raun sá eini (fyrir utan Enhedslisten, lengst til vinstri) sem markaði sér þá sérstöðu að vera á móti útlendingastefnu ríkisstjórnar Anders Foghs Rasmussens. Hann náði þar með smám saman að markera sig mjög skýrt innan danskra stjórnmála en það kostaði líka ýmis innri átök þar sem lykilmenn á borð við Naser Khader og Anders Samuelssen hurfu að lokum á braut, báðir á endanum í flokka hægra megin við Radikale Venstre.
Oft hefur verið óljóst hvort þessi leið Radikale Venster myndi borga sig en Jelved og hennar fólk innan flokksins virtist sannfært og þetta varð til þess að nýtt fólk gekk til liðs við flokkinn, mikið til fólk úr hinum svokallaða skapandi geira. Þetta er vel menntað og og oft vel launað fólk úr stóru bæjunum, fyrst og fremst Kaupmannahöfn, og þetta varð til þess að flokkurinn færðist til vinstri og það gerði Marianne Jelved raunar líka með árunum en hún hafði lengstum þótt heyra til hægri arms flokksins.
Gagnrýnendur flokksins segja Radikale Venstre vera orðinn að eins konar kaffihúsasamsæti veruleikafirrts stórborgarfólks sem enga tengingu hefur við raunverulegt líf alþýðunnar í lægri stéttum og annars staðar á landinu en í Kaupmannahöfn. Það endurspeglist best í barnalegri sýn þeirra á innflytjendamál og frjálslyndri stefnu þeirra í þeim málaflokki. Hin ráðandi armur í Radikale Venstre tók þetta ekki alvarlegar en svo að flokkurinn tvíefldist í raun sem flokkur þessa fólks og það varð til þess sem enginn hafði séð fyrir fáum árum áður: Marianne Jelved, þessi fremur sjarmalausi pragmatíski miðhægri-pólitíkus, varð allt í einu að költ-fígúru hjá fína og töff fólkinu í flottu hverfunum í Kaupmannahöfn.
Jelved varð vinin í eyðimörkinni fyrir þá sem fannst engir aðrir reyna að berjast gegn leiftursókn viðhorfa Dansk Folkeparti innan allra annarra stjórnmálaflokka – hún væri í forystu eina flokksins sem væri í raunverulegri stjórnarandstöðu við hægri stjórnina umdeildu (aftur skal Enhedslisten líka undanskilinn).
Þetta leiddi mögulega til hápunkts Marianne Jelveds, stórsigurs í kosningunum 2005 og staðfestingu á fylgispekt þessa fyrrnefnda fólks sem fann sig hvergi annars staðar stað í, að þeirra mati, menguðu andrúmslofti Dansk Folkeparti sem lagðist yfir dönsk stjórnmál eins og þau lögðu sig.
Marianne Jelved varð hins vegar að stíga úr leiðtogahlutverkinu aðeins tveimur árum eftir kosningasigurinn mikla eftir að flokkurinn hafði lengi mælst lítill í könnunum og öflugir armar innan flokksins kröfðust breytinga. Við tók náinn bandamaður og ,,krónprinsessa” Marianne Jelved, Margarethe Vestager. Hún er enn leiðtogi flokksins og hefur að miklu leyti verið beint framhald af tíð Jelved.
Í raun endurtók sig síðan hápunkturinn úr kosningunum 2005 í nýliðnum kosningum þar sem Radikale Venstre unnu aftur stórsigur og enn á svipuðum forsendum og í síðasta sigri. Radikale Venstre er eitt burðarstykkjanna þriggja í nýju vinstri stjórninni í Danmörku og Marianne Jelved er þar í lykilhlutverki sem þingflokksformaður síns flokks og kom til greina sem nýr forseti þingsins en það embætti hreppti hins vegar annar gamalgróinn pólitíkus, sósíaldemókratinn Mogens Lykketoft.
Sögunni sem sögð er í þessari bók lýkur raunar nokkuð fyrr en hún kom út 2005.
Sagan um Marianne Jelved eftir blaðamanninn Erik Holstein er svo sem engin djúp eða epísk frásögn. Það eru lítil tilþrif í þessu hjá höfundi, lítið umfram krónólógíska framvinduna, en aftur á móti er þetta ósköp blátt áfram og aðgengilegt. Þetta er ekki saga unnin í beinni samvinnu við viðfangsefnið (,,unathorised” minnir mig að svoleiðis heiti á ensku) og það er að flestu leyti kostur því þar með losnar maður við hina oftast fremur leiðinlegu bókmenntagrein ,,pólitísku helgisöguna”. Ég hlustaði á pólitíska ævisögu annars manns, einmitt fyrrnefnds Mogens Lykketoft, eftir sama höfund og í raun fylgir hann svipaðri formúlu hér.
Þetta er bara alveg ágætt og gefur fína innsýn inn í feril þessarar merku stjórnmálakonu og þá merkilegu og margbrotnu stjórnmálahreyfingu sem hún starfar fyrir.
